Maria Montessori opracowała całościową koncepcję pedagogiczną, obejmującą rozwój dziecka od narodzenia, aż do wkroczenia przez nie w wiek dorosły. Wychowanie i edukacja opierają się na szacunku dla godności dziecka. Wychowanie jest tu rozumiane jako wspieranie i stałe podążanie za dzieckiem. Istotą wychowania jest uniezależnienie dziecka od dorosłych, jego samodzielność i odpowiedzialność za siebie i za świat. Zadaniem wychowawcy jest pomoc dziecku w samodzielnym osiągnięciu celu, możliwa dzięki znajomości i szacunkowi dla praw rozwojowych.

W przedszkolach Montessori aktywność i dynamizm pracy dzieci łączy się z ciszą i skupieniem. Dzieci mają czas na samodzielne odkrycia. To miejsce, gdzie dzieciństwo jest czasem spokojnego wzrastania. Od tego jak dziecko się rozwija, czego doświadcza, jak jest motywowane i wspierane zależeć będzie całe jego przyszłe życie. Decydującą rolę odgrywa tu otoczenie, w którym dorasta. Czy jest pełne zakazów i niedostępnych przedmiotów, ogranicza możliwość zaspokajania ciekawości, czy jest odpowiednio przygotowane tak, aby umożliwić dziecku rozwój wszystkich sfer aktywności.

W szczególności w pierwszym okresie życia musimy stworzyć środowisko jak najbardziej interesujące i pociągające. Dziecko przechodzi poszczególnymi fazami rozwoju i w każdej z nich otoczenie zajmuje inną, lecz jakże ważną rolę.

Maria Montessori

OTOCZENIE

W pedagogice Montessori proces nauczania odbywa się poprzez swobodny i samorzutny wybór aktywności dokonywany codziennie przez dzieci w tak zwanym specjalnie przygotowanym otoczeniu, wyposażonym w materiał Montessori. Specjalnie przygotowane otoczenie to miejsce, w którym dziecko może zaangażować ręce, umysł i zmysły; gdzie wszystko czego potrzebuje jest w zasięgu jego ręki i nie zagraża jego bezpieczeństwu. Nauka opiera się na specjalnie opracowanych pomocach edukacyjno-rozwojowych, uporządkowanych tematycznie. Dziecko samo wybiera z czym chce w danej chwili pracować i ile czasu temu poświęci. Nauczyciel obserwuje dziecko
i stara się podążać za nim, podsuwając mu kolejne pomysły na działanie. Jest pośrednikiem pomiędzy otoczeniem i dzieckiem, pomaga mu samodzielnie odkrywać rzeczywistość. Pracę w znaczeniu pedagogiki Montessori należy rozumieć jako taką aktywność dziecka, która ma charakter rozwojowy, poznawczy, kształcący i prowadzi do osiągnięcia konkretnego celu. W ten sposób dziecko rozwija swoją wyobraźnię, zbiera potrzebne doświadczenia. Abstrakcyjne pojęcia stają się jaśniejsze, a zdobywanie wiedzy staje się radością.

Przygotowane otoczenie jako środowisko wychowawcze charakteryzuje się:

– pięknem i porządkiem; jest rzeczywiste, proste i dostępne

– dzieci muszą mieć zapewnioną wolność do pracy, ale jednocześnie umieć podążać według wyznaczonych zasad, które pozwalają na pracę jako części grupy

– dzieciom powinno się zapewnić przystosowane dla nich materiały, które wspierają odkrywanie świata i umożliwiają im rozwój niezbędnych umiejętności

– istnieniem mieszanych grup wiekowych, dzięki którym dzieci mogą rozwijać swoje zdolności życia w społeczeństwie i uczyć się od siebie wzajemnie zgodnie z własnym tempem rozwoju.

MATERIAŁ DYDAKTCZNY

Materiał dydaktyczny to różnego rodzaju przedmioty inspirujące dzieci do twórczego działania. Cechuje je prostota, estetyka i przemyślana konstrukcja. Każda pomoc zbudowana jest według zasady stopniowania trudności i dostosowany jest do potrzeb rozwojowych dziecka, a konstrukcja umożliwiająca samodzielną kontrolę błędów. Te specyficzne cechy dydaktycznych materiałów Montessori umożliwiają dziecku samodzielne działanie. Cały materiał jest ze sobą logicznie powiązany, stanowi integralną całość, a dany rodzaj występuje tylko raz, w jednym egzemplarzu. Każda grupa pomocy jest podstawą do następnych bardziej skomplikowanych i abstrakcyjnych działań. Zdobytą wiedzę dziecko potrafi wykorzystać w praktyce, np. ćwicząc z materiałem kształcącym wrażliwość na barwy przenosi umiejętność rozróżniania kolorów na swoje działania w otoczeniu.

Materiał dydaktyczny podzielony jest na 5 kategorii, odpowiadających działom edukacji montessoriańskiej: życie codzienne, sensoryka, edukacja językowa, edukacja matematyczna i kultura.

Materiał do ćwiczeń życia praktycznego: związany z samoobsługą, troską o środowisko, zwyczajami i normami społecznymi. Zajęcia i ćwiczenia mają na celu usprawnienie motoryki dziecka, koordynacji ruchów dziecka oraz opanowaniu umiejętności, które dzieci będą wykorzystywać w życiu codziennym.

Materiał sensoryczny: zwany przez M. Montessori „zmaterializowane abstrakcje”, ma znaczenie dla kształtowania się intelektu. Rozwija wszystkie zmysły, służąc jednocześnie do pobudzania aktywności umysłowej. Celem materiału sensorycznego jest ukazanie właściwości przedmiotów oraz ich systematyzacji. Pojęcia abstrakcyjne jak np. kształt, wielkość, kolor, szorstkość, ciężar, temperatura, smak, zapach, dźwięk są uzmysłowione i doświadczone przez dziecko.

Materiał językowy: do nauki czytania, pisania i gramatyki. Obejmuje doskonalenie umiejętności potrzebnych do czytania i pisania, w tym: poznanie kształtów liter i umiejętność ich rozpoznawania oraz rozróżniania. Uświadamia dzieciom, że w mowie wyróżniamy: zdania, słowa, sylaby, fonemy i głoski.

Materiał matematyczny: obejmuje poznanie kształtów figur geometrycznych i cyfr oraz ćwiczenia liczenia w zakresie od 0 – 1000 w tym dodawania, odejmowania, mnożenia i dzielenia.

Materiał kulturowy: do nauki geografii, biologii, historii, geologii, astronomii, fizyki i chemii. Realizowany jest w sposób zintegrowany. Poznając ziemię i układ słoneczny dzieci zaznajamiają się również ze zjawiskami fizycznymi i atmosferycznymi jak np.: pory roku, klimat, pogoda. Poznają formy lądów i wód jak: wyspa, jezioro, półwysep, zatoka, rzeka, góry.

Najważniejszy okres w życiu to nie czas studiów uniwersyteckich, ale pierwszy okres, od urodzenia do szóstego roku życia. Jest to czas, kiedy formuje się inteligencja człowieka i nie tylko ona, ale całość jego zdolności psychicznych.

Maria Montessori

PRZEDSZKOLA KONWENCJONALNE A METODA MONTESSORI

PRZEDSZKOLA KONWENCJONALNE METODA MONTESSORI
grupy dzieci w tym samym wieku co często powoduje konkurowanie ze sobą grupy dzieci zróżnicowane wiekowo co powoduje, że uczą się od siebie i sobie pomagają
uczenie na pamięć uczenie się przez doświadczanie
dzieci pracują w grupie wg ustalonego wcześniej programu dziecko pracuje głównie indywidualnie z wybranym przez siebie materiałem w odpowiednio przygotowanym otoczeniu
wymagane jest uczestnictwo w grupie uczestnictwo w grupie jest kwestią wyboru dziecka
zabawki często nawiązują do świata fantazji pomoce dydaktyczna nawiązują do świata rzeczywistego
czas przeznaczony na wykonanie zadania określony jest z góry, a tempo nauczania wyznaczane jest przez poziom grupy i nauczyciela dziecko pracuje nad danym zadaniem tak długo jak jest zainteresowane a tempo nauki wyznacza sobie samo rozwijając własne zainteresowania
nauczyciel wybiera miejsce i formę zajęć dziecko wybiera miejsce i formę pracy
częste stosowanie kar i nagród zaburza rozwój samodyscypliny rezygnacja z nagrody i kary kształtuje się wewnętrzną samodyscyplinę u dziecka; pojawia się uczucie postępu lub jego brak
materiał utrwalany jest przez dziecko z rodzicami materiał utrwalany jest przez dziecko poprzez możliwość powracania do pomocy dydaktycznych
niewielki nacisk na rozwój sensoryczny duży nacisk kładziony na pomoce sensoryczne, za pomocą których dziecko rozwija wszystkie swoje zmysły i myślenie przestrzenne
nauczanie prowadzone przez nauczyciela, który sprawuje kontrolę nad grupą nauczyciel zachęca do współpracy w uczeniu się i pełni funkcję przewodnika
nauczyciel decyduje o przydziale tematu pracy i koryguje ewentualne błędy dziecka dziecko wybiera pracę i odkrywa swoje błędy dzięki informacji zwrotnej dostarczonej przez materiały dydaktyczne
nauczyciel znajduje się w centrum jako ten który prowadzi zajęcia nauczyciel jest przewodnikiem i obserwatorem dziecka
nauczyciel prowadzi dziecko do formułowania pojęć dziecko samo poznaje i formułuje pojęcia poprzez materiały do samo edukacji